عبد الرضا سالار بهزادى
148
بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )
حاكم و مستحفظ بمپور كرسىنشين ايالت بلوچستان نام برده شده است و گزارش حاكم دزك به وى در مورد احتمال حملهء آزاد خان و دستور وى به خوانين بلوچ براى آمادگى دفاع مشخص مىسازد كه حكومت وى در تمام خطهء بلوچستان بوده است ، نه محدود به حوزهء شهر بمپور . در تاريخ منتظم ناصرى هيچگونه اشارهاى به كميسيون مرزى سال 1288 و وقايع مربوط به آن و فتح كوهك و چابهار و ساير نقاط بلوچستان توسط ابراهيم خان ديده نمىشود . نيز با آنكه در پايان كتاب در فهرست صاحبمنصبان افواج قشون نام ابراهيم خان را همراه با لقب سعد الدوله ذكر نموده ( منجمله ج 3 ، ص 2085 ، و ص 2090 ) در متن كتاب تاريخ اعطاى اين لقب به او مشخص نگرديده است . در اواخر سال 1296 و اوايل سال 1297 كه مرحوم فيروز ميرزا فرمانفرما حكومت كرمان و بلوچستان را برعهده داشت ، ظاهرا اهالى بشاگرد در جنوب غربى بلوچستان طغيان كرده و از دادن ماليات خود سرباز زده بودند . تمرد بشاگرديها با طغيان طايفهء بهارلو از طوايف سپرده به قوام الملك در فارس به سركردگى بيك ميرزا پسر نصر اللّه خان بهارلو و رفتن آنها به سوى ميناب و به طرف كوههاى بشاگرد و اتحاد نيروهاى بشاگردى و بهارلو اهميت بيشترى يافت . در فارس شاهزاده فرهاد ميرزا معتمد الدوله حكومت داشت و به حكومت كرمان فشار آورده و تنبيه و معاودت بيكميرزا بهارلو به فارس را از برادر خود فيروز ميرزا فرمانفرما كه تازه به حكومت كرمان و بلوچستان منصوب شده بود مىخواست . 282 سعد الدوله براى سركوب اين قيام به بشاگرد لشكركشى نمود . مقارن همين احوال شاهزاده فرمانفرما براى سركشى به حوزهء حكومتى خود سفرى به بم و بمپور نموده ، از راه رودبار جيرفت به كرمان بازگشت . فيروز ميرزا فرمانفرما در اين سفر احتمالا به دستور شاه سفرنامهاى نوشته است كه از مآخذ دست اوّل اطلاع از اوضاع آن ايام كرمان و بلوچستان به شمار مىرود و انتشار آن در سال 1360 به كوشش و همت سركار خانم دكتر منصوره اتحاديه ( نظام ما فى ) از جمله خدمات ذىقيمت به روشن ساختن گوشههايى از تاريخ آن منطقه بوده است . علت انتصاب فيروز ميرزا فرمانفرما به حكومت كرمان و بلوچستان در 1296 ه . ق . ناآراميهائى بود كه از سال 1294 ه . ق . به علت قحطى بهويژه در شهر كرمان روى داده بود . اين ناآراميها منجر به عزل مرتضى قلى خان وكيل الملك ثانى 283 از حكومت كرمان در 1294 و انتصاب حاجى غلامرضا خان شهاب الملك ( آصف الدوله ) به حكومت كرمان گرديد ، اما شهاب الملك نيز نه تنها كارى از پيش نبرد ، بلكه دامنهء اغتشاشات در حكومت وى بالا گرفته و سرانجام با قتل ميرزا يحيى خان كلانتر توسط مردم شهر به نقطهء اوج خود رسيد . در نتيجه در 1296 پس از عزل شهاب الملك ، فيروز ميرزا فرمانفرما براى آرام ساختن اوضاع روانهء كرمان شد و در محرم سال 1297 ه . ق . ، پس از آرامش وضع در شهر كرمان اقدام به سفر به بم و بلوچستان نمود . وى ، بنابر آنچه كه در اين سفرنامه ضبط كرده است در نوزدهم محرم الحرام از شهر كرمان حركت كرده و شرح نسبتا جامعى از كليهء منازل بين راه نگاشته است كه ميزان جالبى